Selecteer een pagina

MoneyMinds gaat over geld. Geld, geld en nog eens geld. Dat onderwerp roept bij de meeste mensen nogal wat emoties op. Zeg voor de grap maar eens tegen mensen in je omgeving dat je graag rijk wil worden. Moet je opletten wat voor reacties je krijgt. De meeste zullen niet al te positief zijn. Rijk willen worden, dat is toch voor gierige graaiers die niet begrijpen dat het leven draait om heel andere dingen, zoals liefde, geluk en gezondheid?

Voordat je denkt dat ik de menselijke incarnatie van Dagobert Duck ben of een soort hebzuchtige bankier-die-niet-bij-een-bank-werkt, wil ik het daarom eerst eens hebben over de vraag wat rijkdom eigenlijk is. Is rijkdom hetzelfde als veel geld hebben? En maakt geld gelukkig?

Rijkdom als middel tot zelfontplooiing

In 1910 schreef Wallace D. Wattles The Science of Getting Rich. Mogelijk zegt het je niets, maar de basis van zijn gedachtengoed is inmiddels wijdverbreid. Rhonda Byrne beweert dat dit boek haar geïnspireerd heeft tot The Secret. Het boek legt ook de basis van wat nu bekend staat als de Law of Attraction (Wet van Aantrekkingskracht). Over de zin en onzin hiervan kunnen we hevige discussies voeren, maar dat gaan we nu niet doen. We zouden het namelijk hebben over de vraag wat rijkdom is. Wallace D. Wattles geeft hiertoe een mooie aanzet:

“There is nothing wrong in wanting to get rich. The desire for riches is really the desire for a richer, fuller, and more abundant life.”

Een rijker, voller en overvloediger leven, houdt dat in dat we elke dag de duurste champagne kunnen drinken en tien Ferrari’s voor de deur hebben staan? Voor sommige mensen misschien wel, maar Wattles bedoelt iets anders:

“Whatever may be said in praise of poverty, the fact remains that it is not possible to live a really complete or successful life unless one is rich. No person can rise to his greatest possible height in talent or soul development unless he has plenty of money. In order to unfold the soul and to develop talent he must have many things to use, and he cannot have these things unless he has money to buy them with.”

Wattles ziet rijkdom als middel om jezelf als persoon en je talenten zo volledig mogelijk te kunnen ontwikkelen. Hiervoor heb je “many things to use” nodig en volgens hem kan dat alleen als je geld hebt om ze te kunnen kopen. Dit moeten we nuanceren. Rijkdom gaat niet alleen over het hebben van geld, maar ook over bezit en vermogen. Bezittingen kan je financieren met eigen geld, maar ook door schulden aan te gaan, bijvoorbeeld als je een huis koopt en daarvoor een hypotheek bij de bank afsluit. Het huis is je bezit, maar daarvoor ben je een schuld aangegaan. Als je waarde van je huis de hoogte van je hypotheek overstijgt, bijvoorbeeld als er overwaarde ontstaat, valt die extra waarde in je vermogen. Vermogen is de waarde van je bezittingen minus je schulden. Veel rijke mensen stoppen hun geld in bezit dat leidt tot (toename van hun) vermogen. Denk aan aandelen of obligaties, kunst of zeldzame auto’s. Het voordeel hiervan is dat de waarde van de bezittingen, en daarmee het vermogen, toe kan nemen naarmate de tijd verstrijkt. Het nadeel van geld op de bank is dat je er momenteel weinig rente op ontvangt en door inflatie vermindert de waarde. Rijke mensen zijn daarom veel bezig met de allocatie van cash.

Daarnaast is de toegang tot de “many things to use” vaak belangrijker dan het kunnen kopen daarvan. Stel dat je heel gelukkig wordt van zwemmen. Dan is het misschien fijner om naast een zwembad te wonen, dan om er zelf een in je achtertuin te laten bouwen. Je hoeft het niet te onderhouden, je zwemt een paar uurtjes per week en je hebt er verder geen omkijken naar. Bij een eigen zwembad komt een hoop meer kijken. Of misschien houd je niet van zwembaden en zwem je liever in zee. De zee kan je niet bezitten, maar je kan er wel voor zorgen dat je zo eenvoudig mogelijk toegang hebt tot de zee, bijvoorbeeld door vlakbij een strand te gaan wonen. Een bibliotheek verschaft je toegang tot boeken, zodat je ze zelf niet meer hoeft te bezitten. Streamingdiensten als Spotify en Netflix verschaffen je toegang tot muziek en films, zodat je geen cd’s en dvd’s meer hoeft te kopen. Dit neemt niet weg dat toegang tot financiële en materiële middelen een stuk makkelijker kan zijn als je zelf geld of bezit hebt. Als je buren hebt met een zwembad in de tuin, zullen ze jou daar eerder in laten zwemmen wanneer zij in ruil gebruik mogen maken van jouw sauna, dan wanneer je er niets tegenover kan stellen. Het verkrijgen van financieringen kan ook makkelijker zijn als je al vermogend bent.

Ik ben het dus niet eens met Wattles dat het hebben van geld de enige manier is om jezelf te kunnen ontwikkelen, maar dat het er makkelijker door wordt is zonder meer waar. Maar hoe mooi zelfontplooiing ook is, het leven draait niet enkel om onszelf: als mens hebben we een diepgewortelde behoefte aan liefde, genegenheid en verbinding met anderen. Hoe verhoudt dat zich tot geld? Volgens Wattles is gedeelde vreugd dubbele vreugd:

“To live fully in soul, an individual must have love. And the expression of love is often frustrated by poverty. An individual’s highest happiness is found in the bestowal of benefits on those he loves. Love finds its most natural and spontaneous expression in giving.”

Deze tekst kan de indruk wekken dat liefde te koop is of dat je je geliefden zoveel mogelijk cadeaus zou moeten geven. Dit terwijl kinderen vaak gelukkiger zijn met ouders die werkelijk aanwezig zijn, ze opwachten als ze uit school komen en liefdevolle aandacht voor ze hebben, dan met ouders die ze overladen met presentjes, ze vier keer per jaar mee op vakantie nemen, maar de rest van het jaar niet mentaal aanwezig zijn omdat ze te druk zijn met hun werk en voortdurend bezig zijn met e-mails, telefoontjes en andere zogenaamd dringende zaken. Maar stel je voor dat een van die lieve kindertjes in die Vinexwijk in Almere ziek wordt en de verzekering vergoedt enkel een verouderde behandeling in Nederland. In het buitenland biedt men modernere en succesvollere behandelingen aan, maar die zal je zelf moeten betalen. In dat geval is het toch wel erg handig om geld te hebben of op z’n minst toegang tot geld, bijvoorbeeld via familie, vrienden of verzekeringsfondsen. Ook het kunnen schenken van een veilige omgeving, goed voedsel, de mogelijkheid om opleidingen te volgen of om te reizen vereist vaak financiële middelen. En het bezitten van een vakantiehuisje in het buitenland is een stuk leuker als je je vrienden daar mee naartoe kan nemen. 

Het gaat niet om geld, maar om emoties

Wattles’ boek is meer dan honderd jaar oud en niet iedereen zal zich aangesproken voelen door zijn The Secret-achtige principes die iedereen, ongeacht afkomst, leeftijd of geboorteplaats, rijk zouden moeten maken als je ze maar nauwkeurig genoeg opvolgt. Toch vormen zijn ideeën een basis die in verschillende bronnen terugkeert. Zo schrijft Tony Robbins in zijn in 2017 verschenen boek Unshakeable dat het fantaseren over rijkdom voor veel mensen niet zozeer gaat over het hebben van veel geld of bezittingen, maar over de emoties en mogelijkheden die dat geld of die bezittingen met zich meebrengen. Voorbeelden zijn een gevoel van vrijheid, zekerheid en comfort en het kunnen delen van onze weelde. Volgens Robbins is ware rijkdom niet alleen financieel, maar ook emotioneel, psychologisch en spiritueel van aard.

Waar Wattles de nadruk legt op geld om die emotionele, psychologische en spirituele rijkdom te kunnen bereiken, benadrukt Robbins echter dat financiële en emotionele rijkdom niet samen hoeven te gaan en dat je aan beide zal moeten werken. Hij schrijft dat geld alleen niet zal leiden tot meer geluk of emotionele rijkdom. Iemand die in een Vinexwijk in Almere woont met drie wolkjes van kinderen, een liefdevolle partner, twee honden en een baan die middelmatig betaalt, maar waar hij wel al zijn passie in kwijt kan, zal zich vermoedelijk rijker voelen dan een miljonair met een prachtige villa en zes huizen in het buitenland die eenzaam is, nooit kinderen heeft kunnen krijgen omdat hij onvruchtbaar is en geld vergaard heeft met werk waar hij een hekel aan heeft. Rijkdom is dus relatief en hangt niet enkel af van de hoeveelheid geld of bezittingen die je hebt, maar ook van de mentale rijkdom die je ervaart, de mate van vervulling en voldoening die het leven je schenkt. 

Interessant is ook dat Robbins beweert dat geld de eigenschappen die mensen al in zich hebben versterkt. Hebzuchtige mensen worden nog hebzuchtiger. Vrijgevige mensen worden nog vrijgeviger. Het is daarom zaak om niet alleen bezig te zijn met het vergaren van geld of bezit, maar ook met emotionele rijkdom om ervoor te zorgen dat dat wat versterkt wordt positief uit zal pakken voor je. Het goede nieuws is dat je daar vandaag nog mee kan starten en er geen cent voor nodig hebt. Robbins ziet het samensmelten van financiële en emotionele rijkdom als de ultieme prijs die je in het leven kan winnen. Ook Robbins is van mening dat vooral geven gelukkig maakt. In een interview op Forbes.com zegt hij:

“The secret of living is giving. If you really focus on giving, you don’t have to worry about receiving, there’s plenty of receiving going on. So find a way for you or your business to add more value and to do more for others than anybody else does.”

Hoe meer je geeft, hoe meer je zal ontvangen. Aan de andere kant: hoe meer je ontvangt, hoe meer je kan geven. Denk aan iemand als Bill Gates. Hij was twaalf jaar lang de rijkste man ter wereld, maar wendt nu een groot deel van zijn vermogen aan voor liefdadigheid. Hij kan daarin werkelijk van betekenis zijn voor anderen. Als je elke maand de eindjes aan elkaar moet knopen om rond te komen blijft er weinig over om te geven. In financieel opzicht dan, want ook het geven van liefde, tijd en aandacht is natuurlijk waardevol en met onbetaald vrijwilligerswerk kan je een verschil maken in de levens van andere mensen en dieren. En dat draagt weer bij aan je emotionele rijkdom.  

Geen geld maakt ongelukkig

Tot nu toe hebben we gekeken op welke manier het hebben van meer geld kan bijdragen aan geluk. Waar we het nog niet over gehad hebben, is de invloed van armoede of geldzorgen op geluk. Ap Dijksterhuis besteedt hier in zijn boek Maakt geld gelukkig? aandacht aan. Hij bespreekt een aantal onderzoeken die een verband tussen geldzorgen en geluk aantonen. Ik beperk me hier tot de conclusies die hij trekt.

Wanneer een basisbehoefte zoals eten of drinken, maar ook veiligheid, zekerheid, liefde en geborgenheid, onbevredigd blijft, heeft de menselijke geest de eigenschap om er een obsessie van te maken bij wijze van overlevingsstrategie. Er gaat dan veel tijd en energie verloren aan het omgaan met de problemen en het zoeken naar oplossingen. Uit de bestaande problemen ontstaan vervolgens vaak weer nieuwe problemen, zoals minder zelfcontrole of gezondheidsproblemen. Arme mensen vergeten bijvoorbeeld vaker hun medicijnen in te nemen dan rijke mensen, hebben een grotere kans op obesitas en slagen minder vaak als ze willen stoppen met roken. Door hun problemen blijft er minder energie over om hun levensstijl te veranderen en ontstaat er een negatieve spiraal.

Ook financiële problemen leiden tot onzekerheid, stress en spanningen. Er zijn mensen die in zoveel armoede leven dat ze geen vaste verblijfsplaats hebben of niet weten of ze de volgende dag voldoende te eten zullen hebben. Maar ook zorgen over schijnbaar minder urgente zaken leidt tot slapeloze nachten. Wat als je geen geld achter de hand hebt om een kapotte auto te laten repareren of de rekening van de dierenarts te kunnen betalen als de hond ziek wordt? En heb je straks op je oude dag voldoende geld om te kunnen leven en zorgvoorzieningen te kunnen betalen? Uit onderzoek is gebleken dat mensen met financiële zorgen lager scoren op IQ-testen, niet omdat ze minder intelligent zijn, maar omdat de geldzorgen ertoe leiden dat er minder cognitieve capaciteit overblijft voor andere zaken. Wanneer diezelfde mensen in een situatie gebracht worden waarin ze zich geen zorgen hoeven te maken, scoren ze even hoog op de IQ-test als rijke mensen. Geldzorgen hebben dus een behoorlijke invloed op je leven en geluksniveau. 

Het geeft gemoedsrust als je weet dat je tegenvallers kan opvangen. En als je gemoedsrust hebt, heb je meer energie om je bezig te houden met andere dingen, zoals een carrière die voor een goed inkomen zorgt en persoonlijke ontwikkeling. Geld zorgt daarnaast voor zekerheid, veiligheid en (keuze)vrijheid. Hoe minder tijd je hoeft te besteden aan basale levensbehoeften, hoe meer tijd er overblijft voor hogere doelen, zoals de behoefte om je talenten te ontplooien, zelfactualisatie en andere zaken waarvoor je intrinsiek gemotiveerd bent. En, daar komt ‘ie weer: geld uitgeven aan anderen maakt gelukkig. Dit alles sluit weer mooi aan bij wat Wallace D. Wattles en Tony Robbins zeggen. Drie keer scheepsrecht, nietwaar?

Geld maakt gelukkig

Uiteraard geeft dit artikel geen uitputtend overzicht van onderzoeken naar en meningen over de invloed van geld op geluk. Toch keren een aantal punten steeds terug. Geld, waaronder ik ook bezit en vermogen schaar, maakt in de meeste gevallen daadwerkelijk gelukkig(er). Het zorgt voor rust, zekerheid en vrijheid. Het geeft mogelijkheden om je talenten te ontplooien, jezelf persoonlijk te ontwikkelen, te zorgen voor je naasten en om goed te doen voor de wereld. Ik wil hier nog aan toevoegen dat deze mogelijkheden niet enkel ontstaan door zelf geld of bezit te hebben, maar vaak vooral door toegang tot financiële en materiële middelen. Echter: wie materialistisch en hebzuchtig is en wil hebben om het hebben, zal waarschijnlijk niet veel gelukkiger worden van (meer) geld of bezit. Daarom benadrukt Tony Robbins dat het belangrijk is om naast financiële rijkdom te werken aan emotionele, psychologische en spirituele rijkdom. Het een ontstaat namelijk niet vanzelf uit het ander. Tenslotte blijkt dat een gebrek aan geld te leiden tot stress, onzekerheid en onrust. Ik ken inderdaad niemand die daar gelukkiger van wordt.

Het is dus helemaal niet gek als je rijk wil worden omdat je bepaalde dromen en doelen wil verwezenlijken en de wereld een stukje mooier wil maken. Als mensen om je heen blijven beweren dat geld niet gelukkig maakt omdat het leven om andere dingen draait, verwijs je ze voortaan gewoon door naar dit artikel.

Foto: Studio FD.